Yangilik
Ken Bates: 94 yillik hayotda 32 yillik raislik, 11 ta kubok va 2 ta davr
Sardor Nazarov
Bonus mutaxassisi
2026-09-06
Ken Bates 94 yoshida vafot etdi. Uning ingliz futbolidagi izi faqat janjallar bilan emas, balki aniq raqamlar bilan oʻlchanadi. U Chelseani 1982 yilda 1 funt sterlingga sotib oldi. Oʻsha paytda klub qarzi 1,5 million funtni tashkil etgan. 2003 yilga kelib, u klubni Roman Abramovichga 140 million funtga sotdi. Bu 140 million barobar oʻsishni anglatadi. Oddiy hisobda: 1 funtlik investitsiya 21 yil ichida 140 million funtga aylandi. Siz bu raqamni qanday izohlaysiz? Bozor konʼyunkturasi, yer maydoni qiymati yoki Batesning boshqaruv strategiyasi? Ehtimol, uchalasi ham.
Leeds Unitedda esa manzara boshqacha boʻldi. Bates 2005 yilda klubni 10 million funtga sotib oldi. U yerdagi faoliyati 2012 yilda tugadi. Klubni tark etgach, Leeds moliyaviy ahvoli yomonlashdi, ammo bu uning boshqaruvidagi 7 yil ichida jamoa Premer-ligaga qaytolmadi. 2005-2012 yillar oraligʻida Leeds Championshipda 7 mavsum oʻtkazdi. Oʻsha davrda klub 3 marta pley-offga chiqdi, 3 marta ham yutqazdi. Bu statistika Batesning Chelseadagi muvaffaqiyatini Leedsda takrorlay olmaganini koʻrsatadi.
Chelseani boshqargan 21 yil ichida Bates klubni bankrotlikdan qutqardi. 1982-1992 yillar oraligʻida klubning oʻrtacha yillik daromadi 2,3 million funtni tashkil etdi. Xarajatlar esa 2,1 million. Bu davrda klub 3 marta Angliya kubogi yarim finaliga chiqdi, 1 marta finalga. 1994 yilda Angliya kubogi finaliga chiqish Bates davridagi eng katta yutuq edi. Oʻsha finalda Manchester Unitedga 0:4 hisobida yutqazishdi. Shunga qaramay, bu natija klub uchun moliyaviy foyda keltirdi: finalga chiqish tufayli 1,2 million funt mukofot puli qoʻlga kiritildi.
Batesning eng muhim qarori 1992 yilda Premer-liga tashkil etilishida ishtirok etishi boʻldi. U yangi liganing dastlabki 5 yilida televizion huquqlardan tushgan daromadni kichik klublar bilan taqsimlashni yoqladi. Bu qaror Chelseaga emas, balki butun ingliz futboliga taʼsir qildi. 1992-1997 yillar oraligʻida Premer-liga klublarining umumiy televizion daromadi 3 barobar oshdi. Batesning bu roli koʻpincha unutiladi, chunki u koʻproq janjalli chiqishlari bilan esda qolgan.
Leeds Unitedda Batesning boshqaruvi Chelseadagidan tubdan farq qildi. 2005 yilda klub Championshipda 14-oʻrinni egallagan edi. Bates kelgach, transferlarga 25 million funt sarfladi. Natijada 2006 yilda jamoa 5-oʻringa koʻtarildi. Ammo keyingi mavsumlarda natijalar yomonlashdi: 2007 yilda 6-oʻrin, 2008 yilda 9-oʻrin, 2009 yilda 14-oʻrin. Batesning Leedsdagi transfer strategiyasi aniq natija bermadi. U 2005-2012 yillar oraligʻida 47 ta futbolchi sotib oldi. Ulardan faqat 11 tasi (23%) jamoada 2 yildan ortiq qoldi. Bu raqam Chelseadagi koʻrsatkichdan ancha past. Chelseada Bates davrida sotib olingan 63 futbolchidan 29 tasi (46%) 3 yildan ortiq qolgan.
Bu tafovut Batesning boshqaruv uslubi haqida koʻp narsani aytadi. Leedsda qisqa muddatli yechimlar ustun keldi. Chelseada esa uzoq muddatli rejalar ishladi. Sizningcha, bu farq nima bilan bogʻliq? Klub infratuzilmasi, moliyaviy imkoniyatlar yoki boshqa omillar? Menimcha, asosiy omil - Batesning yoshi. Leedsga kelganida u 74 yoshda edi. Chelseani boshqarganida esa 51 yoshda. Yosh farqi qaror qabul qilish tezligiga taʼsir qildi.
Batesning boshqaruvidagi 32 yil ichida uning klublari jami 11 ta kubok qoʻlga kiritdi. Chelseada 8 ta, Leedsda 3 ta. Ammo Premer-liga chempionligi hech qachon qoʻlga kiritilmagan. Chelseada Bates davridagi eng yuqori liga oʻrni: 1999-2000 mavsumida 3-oʻrin. Leedsda esa 2006 yilda Championshipda 5-oʻrin. Bu koʻrsatkichlar Batesni elit murabbiy emas, balki klub quruvchisi sifatida tavsiflaydi. U moliyaviy barqarorlikni taʼminladi, lekin sportda yuqori choʻqqiga chiqa olmadi.
Statistik tahlil shuni koʻrsatadiki, Batesning klublari uning raisligidagi soʻnggi 3 yil ichida natijalari yomonlashgan. Chelseada 2000-2003 yillar oraligʻida jamoa oʻrtacha 6-oʻrinni egallagan. Leedsda 2010-2012 yillarda oʻrtacha 12-oʻrin. Bu qonuniyat Batesning uzoq muddatli boshqaruvda samaradorligi pasayishini koʻrsatadi. Qiziq, agar u Chelseani 2003 yilda sotmaganida, klub qanday rivojlangan boʻlardi? Buni hech qachon bilmaymiz.
Ken Batesning futbolga taʼsiri bahsli boʻlib qoladi. U Chelseani bankrotlikdan qutqardi, Premer-liga tashkil etilishida muhim rol oʻynadi. Shu bilan birga, Leedsdagi faoliyati muvaffaqiyatsiz yakunlandi. Uning 94 yillik hayoti davomida futbol klublarini boshqarish boʻyicha qoldirgan merosi aralash. Aniq raqamlar bilan oʻlchaydigan boʻlsak: 1 klub qutqarildi, 1 klub oʻz holiga tashlandi, 11 ta kubok qoʻlga kiritildi, 0 ta chempionlik. Har bir futbol mux